VUCA dla menedżerów

Dla jednych VUCA to synonim zagrożenia dla innych to synonim szansy na rozwój. Termin VUCA jako akronim słów nieprzewidywalność, niepewność, złożoność i niejednoznaczność został stworzony przez amerykańską Akademię Wojskową pod koniec lat 90 i opisuje raptownie zmieniający się i coraz bardziej złożony świat, który jest wynikiem końca zimnej wojny. Pomimo, iż termin ten wywodzi się ze środowiska wojskowego, w niedługim czasie zaczął być używany w kontekście ekonomii, w którym jego uczestnicy konfrontują się z ciągle zmieniającą się rzeczywistością[1]. Poniższa tabela bardzo ogólnie tłumaczy czym VUCA jest, podaje przykład każdego czynnika oraz sposób w jaki można mu przeciwdziałać.

Tabela 1. Struktura VUCA

	Co to jest	Przykład	Efektywna odpowiedź
Nieprzewidywalność	Dość niestabilna zmiana; informacja jest dostępna, a sytuacja jest zrozumiała, ale zmiana jest częsta i czasami nieprzewidywalna.	Ceny towarów są często dość nieprzewidywalne.	Zwinność jest kluczem do radzenia sobie z nieprzewidywalnością. Zasoby powinny być przekierowane w celu budowy zapasów i stworzenia potencjału dla przyszłej elastyczności.
Niepewność	Brak wiedzy czy dane zdarzenie będzie mieć istotne znaczenie; przyczyna i efekt są znane; ale nieznany jest fakt czy zdarzenie spowoduje znaczącą zmianę.	Antyterrorystyczne inicjatywy cechują się niepewnością; zrozumiałych jest wiele przyczyn terroryzmu, ale niekoniecznie kiedy i jak mogą stać się bodźcem do ataku.	Informacja jest niezbędna do zmniejszenia niepewności. Firmy powinny sięgnąć poza istniejące źródła informacji aby gromadzić nowe dane i rozważać je z nowej perspektywy.
Złożoność	Wiele połączonych części tworzy wymyślną sieć informacji i procedur; często wielopostaciowych i zawiłych, ale niekoniecznie zawierających zmianę.	Rozszerzenie swojej działalności na zagraniczne rynki jest często złożone; prowadzenie interesów w nowym kraju często obejmuje nawigowanie w skomplikowanej sieci opłat, przepisów, regulacji i kwestii logistycznych.	Restrukturyzacja wewnętrznych działań firmy, tak aby pasowały do zewnętrznej złożoności. Firmy powinny podjąć próbę dopasowania swoich własnych działań i procesów, aby odzwierciedlały one złożoność otoczenia.
Niejednoznaczność	Brak znajomości „podstawowych reguł gry”; przyczyna i efekt nie są rozumiane i brak jest uprzednich zdarzeń, które pomogłyby przewidzieć czego się spodziewać.	Przejście od druku do cyfryzacji było bardzo niejednoznaczne; firmy wciąż uczą się tego jak klienci będą uzyskiwać dostęp do danych i rozrywki, biorąc pod uwagę nowe technologie.	Eksperymentowanie jest niezbędne w celu redukcji niejednoznaczności. Tylko poprzez inteligentne eksperymentowanie kierownictwo firm jest w stanie stwierdzić, które strategie są korzystne, a które nie, w sytuacji kiedy poprzednie zasady biznesu już nie obowiązują.

Źródło: Opracowanie własne na podstawie: N. Bennett, G.J. Lemoine: What a difference a Word makes: Understanding threats to performance In a VUCA world, Business Horizons, May 2014, s.3.

Część kadry zarządzającej nie potrafi odnaleźć się w turbulentnym świecie VUCA, aby temu zapobiec i odnieść w nim sukces wymaga się:
- zmiany myślenia o samym sobie;
- nowego wzoru przywództwa;
- zmiany sposobu działania organizacji;
- umiejętności spojrzenia na trudne sytuacje z perspektywy obserwatora;
- rozwijania inteligencji kognitywnej, czyli zdolności do myślenia skutecznego w szczególności w sytuacjach nieprzewidywalnych i niepewnych

Droga do sukcesu nie jest linearna i przewidywalna, a VUCA dodatkowo ją komplikuje.

Źródło: https://www.google.com/search?q=linear+line+meme&source=lnms&tbm=isch&biw=1920&bih=969#imgrc=SPXbVxmD6fhi2M&imgdii=MDlEfDLhSK0PCM [Dostęp z dnia 16.03.2021r., godz. 11:18]

Choć VUCA jest pojęciem zdefiniowanym nie oznacza to, że istnieje jakiś system jak się przed jej skutkami uchronić lub wykorzystać ją na swoją korzyść. VUCA to nadzwyczajna, nierozpoznawalna wprost złożoność. Każda organizacja ma swój zindywidualizowany świat VUCA. Niestety w większości z nich pracują osoby nazywane SME (subject matter expert) – eksperci od jednego tematu, będące co prawda specjalistami w pewnej konkretnej dziedzinie, ale nie potrafiące spojrzeć holistycznie na złożoną rzeczywistość, niechętne zmianie punktu widzenia lub też nie wiedzące jak się za zmianę zabrać. Według Roberta Dilts’a trenera i konsultanta z zakresu przywództwa i rozwoju organizacji, umiejętności przywódcze dzieli się na cztery kategorie:

1. umiejętności „Ja” - tzw. Inteligencja emocjonalna, kognitywna, odporność psychiczna, umiejętność reagowania na rzeczywistość, rozpoznawanie stanów emocjonalnych;

2. umiejętności interpersonalne – zdolność do motywowania i komunikacji;

3. umiejętności myślenia systemowego – umiejętność rozwiązywania problemów i budowania zdrowych zespołów;

4. umiejętność myślenia strategicznego – umiejętność osiągania celów i realizacji zadań wytypowanych przez organizację.

Dotychczas biznes koncentrował się na dwóch ostatnich umiejętnościach swoich menedżerów, pomijając kompetencje osobiste, a to właśnie one odgrywają kluczową rolę w świecie VUCA. Większość z nas ma problem ze zbyt pochopnym działaniem, co nie przynosi dobrych rezultatów.

Przedstawiona poniżej drabina wnioskowania Chrisa Argyrisa pokazuje poprawny tok rozumowania od zaistnienia sytuacji do podjęcia działań, niestety większość osób przechodzi natychmiast z poziomu pierwszego na poziom ostatni.

Źródło: http://www.production-manager.pl/2020/04/14/przywodztwo-transformujace-w-swiecie-vuca/ [Dostęp z dnia 16.03.2021r., godz. 12:36].

Aby pełnić rolę nowoczesnego menedżera w świecie VUCA należy pielęgnować w sobie następujące kompetencje:

- vision (wizja) – stworzenie opisu stanu docelowego przedsiębiorstwa lub konkretnego przedsięwzięcia pozwala na większą elastyczność w osiągnięciu celu w warunkach zmienności

- understanding (zrozumienie) – w warunkach niepewności to zdolność do pozyskiwania informacji zwrotnej z otoczenia jest kluczowa

- clarity (jasność) – odpowiedzią na złożoność jest jasny system zarządzania w firmie opracowany przez menedżerów

- agility (zwinność) – zwinność pomaga w warunkach niejednoznaczności i oznacza umiejętność rozpoznawania sytuacji za pomocą eksperymentów

 

Bibliografia:

http://www.production-manager.pl/2020/04/14/przywodztwo-transformujace-w-swiecie-vuca/ [Dostęp z dnia 16.03.2021r., godz. 13:00].

---

[1] O. Mack, A. Khare, A. Krämer, T. Burgartz: Managing In a VUCA World, wydanie I, Wydawnictwo Springer International Publishing, 2016, s. 80.