Mechanizm kryzysu

Autor: Beata Rowińska

Identyfikacja kryzysu może odbyć się za pomocą dwóch metod: 

▪ po przez progi ilościowe (inflacja, załamania kursowe)
▪ po przez wydarzenia (kryzysy bankowe, zewnętrzną/wewnętrzną niewypłacalność)

Według naukowców istnieje jeden wspólny czynnik dla kryzysu: Nadmierna akumulacja zadłużenia (bankowego, rządowego, korporacyjnego, prywatnego) 

1. I tak według „This Time Is Different. Eight Centuries Of Financial Folly” aby sprecyzować jakie czynniki doprowadziły lub doprowadzają do kryzysu należy analizować dane statystyczne. Autorzy tej książki przeanalizowali 41 tabel i 75 wykresów i według tego:
▪ pomiędzy 1996 a 2006 rokiem ceny domów w USA wzrosły o 96%. Gdzie realny wzrost dla tego okresu powinien wynosić około 27 %
▪ Amerykański sektor finansowy rozrósł się z 4% PKB (’70) do 8% PKB (2007r.)
▪ do 1993 roku był stały poziom zadłużenia gospodarstw domowych tj. 80% dochodów osobistych. W 2006 roku było to na poziomie 130%.
▪ Kryzysy współczesne mają bardzo silne powiązania z rynkami nieruchomości.

            Polska: 

• Całkowity stan zadłużenia polskich gospodarstw domowych z tytułu kredytów  mieszkaniowych to 459.501 mld zł
•  Blisko 2,8 mln Polaków ma problem z terminową spłatą zaległości -1 kwartał 2020: 16,6mld zaciągniętych kredytów (o 22% więcej niż w 1 kw 2019 roku)

2. Według ekonomisty Ludwiga von Mises’a za kryzysy odpowiada cykl koniunkturalny.

Uczony twierdzi, że przyczyną cyklu koniunkturalnego jest polityka monetarna banku centralnego. Gdy stopa procentowa ustalana jest przez wolny rynek to jest to informacja dla przedsiębiorców o wielkości puli oszczędności, które są potrzebne do realizacji planowanych inwestycji. Lecz gdy ingeruje w to Bank Centralny i zalewa on rynek nowym pieniądzem (bez odzwierciedlenia w zasobach) to powoduje to sztuczne obniżenie stóp procentowych. 

W ten sposób powstaje błędne przekonanie o ilości zaoszczędzonych zasobów. To z kolei odbija się na realizowanych inwestycjach, ponieważ „wydają się” być zyskowne w przyszłości.

Nie mniej jednak prawda jest taka, że nie ma wystarczającej ilości zasobów, nie da się ukończyć inwestycji przy zakładanych kosztach oraz nie ma pewności, że inwestycje będą zyskowne. W taki sposób stworzony został sztuczny boom.

Od 1 stycznia 2020 roku Polskie PKB skurczyło się o 8,2%. Takiej sytuacji nie było od 25 lat. Jesteśmy w recesji gospodarczej. Jak poradzą sobie w takiej sytuacji małe i średnie firmy? Generują one 70% PKB i zatrudniają 70% obywateli.

3. Koncepcja Ch. Kindlebergera (wzorzec „baniek spekulacyjnych”) według niego kryzys składa się z 5 faz. 

1. Powstawanie nowych propozycji (np. innowacyjny produkt, nowy rynek, technologia) (w przypadku kryzysu z 2007 roku to CDO)
2. Ekspansja kredytu (stopy procentowe obniżone do 0-0,25% » Łatwy dostęp do kredytów o niskich stopach procentowych i długookresowych spłatach przy niskich dochodach » wzrost ilości zaczerpniętych kredytów » szybkie zadłużenie w gospodarstwie domowym.
3. Mania spekulacji (Ceny domów miały rosnąć, stopy procentowe pozostać na niskim poziomie. Mimo rosnących cen domów, kredytobiorców wciąż przybywało. Właściciele nieruchomości byli pewni co do długofalowego procesu. Zaczęto refinansować zakupy domów na uzyskanie gotówki itp.
4. Załamanie (Ceny domów spadały a raty kredytów rosły; gwałtownie wyprzedawano aktywa) 
5. Panika

4. Prosty przekaz w sprawie powstawania kryzysów zaprezentował John Keynes.

 Według ekonomisty kryzys rozpoczyna zmniejszenie konsumpcji. Następnie ogranicza się produkcja co wiąże się z obniżeniem płac i redukcją stanowisk. W ten sposób wzrasta bezrobocie i coraz więcej środków państwowych musi zostać ulokowane w świadczenia pomocnicze dla gospodarstw domowych.

👆Charakterystyka wskaźnika: Indeks powstał poprzez zsumowanie stopy bezrobocia oraz rocznej stopy inflacji mierzonej wzrostem cen koszyka towarów konsumpcyjnych (CPI). Im wyższy indeks nędzy, tym gorszy jest stan gospodarki. Spadek indeksu świadczy o odczuwalnej poprawie koniunktury.

Źródła:

https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/makroekonomia/trendy-gospodarcze/mechanizm-kryzysu-jest-zawsze-ten-sam/
https://prostaekonomia.pl/austriacka-teoria-cyklu-koniunkturalnego-historia-o-budowniczym/ https://zbp.pl/Aktualnosci/Wydarzenia/Raport-AMRON-SARFiN-Rekordowy-rok-w-hipotekach https://prostaekonomia.pl/wolna-przedsiebiorczosc/
https://www.bankier.pl/gospodarka/wskazniki-makroekonomiczne/referencyjna-pol